Zit-sta-werkplek vermindert zittijd met positieve effecten op cardio-metabole parameters

13 april 2016

Veel zitten is een risicofactor voor cardiovasculaire mortaliteit en morbiditeit onafhankelijk van de mate van lichamelijke activiteit. Kantoorpersoneel zit veel. Het is vanuit gezondheidsoverwegingen een uitdaging de zittijd op kantoor te verminderen. Uit epidemiologisch onderzoek is duidelijk dat er een link is tussen zittijd en cardiovasculaire mortaliteit en morbiditeit, maar er is nog geen duidelijk bewijs voor cardiovasculaire effecten van het verminderen van zittijd. Het doel van dit onderzoek is het evalueren van het effect van een zit-sta werkplek op de zittijd en vasculaire, metabole en musculoskeletale uitkomsten bij kantoorpersoneel. Daarnaast is met kwalitatief onderzoek de acceptatie en haalbaarheid van zo’n werkplek onderzocht.

Methode

Dit is een gerandomiseerd gecontroleerd effectonderzoek, gecombineerd met een kwalitatief onderzoek uitgevoerd in Liverpool. De deelnemers zijn afkomstig van één universiteit (Liverpool John Moores University), hebben geen klachten, zijn volwassen (ouder dan 18 jaar) en hebben een fulltime baan. Bij iedere deelnemer in de interventiegroep is een zit-sta werkstation geïnstalleerd op de werkplek. De deelnemers in de controlegroep kregen geen interventie. De primaire uitkomstmaat was zittijd op de werkplek, vastgesteld met behulp van een ‘ecological momentary assessment’ (EMA) dagboek op 0, 4 en 8 weken. Dat wil zeggen de deelnemers noteerden tijdens werkdagen om de 15 minuten wat ze op dat moment deden. De opties waren: zitten, staan, wandelen of iets anders. Secondaire uitkomstmaten waren: endothele disfunctie via de flow gemedieerde dilatatie (FMD) en de dikte van de binnenste twee lagen (intima en media) van de wand van de arteria carotis (cIMT); plasma glucose, triglyceriden en de totale cholesterolconcentratie van het bloed; het huidige niveau van ongemak of pijn in lage rug, bovenste deel van de rug en nek-of schouder (met een vragenlijst); BMI; sociaal-demografische factoren en werk-gerelateerde factoren. De mate van acceptatie en haalbaarheid is vastgesteld met een vragenlijst van 19 items met een vijfpunten Likertschaal en met een semigestructureerd interview, dat afgenomen is bij zeven deelnemers.

Resultaten

Zevenenveertig deelnemers zijn willekeurig verdeeld over een interventiegroep (n = 26) en een controlegroep (n= 21). In de interventiegroep zaten meer vrouwen (n=23 versus n=14), maar verder waren de groepen gelijk op baseline. De gemiddelde leeftijd was 38,6 ± 9,5 en de gemiddelde BMI 24,8 ± 4,4.

Voor alle deelnemers samen was op de werkplek het percentage zitten 80 ± 10%, staan 9 ± 6% en wandelen 11 ± 7%.

Na acht weken had de interventiegroep vergeleken met de controlegroep minder zittijd (−80,2 min/8-urige werkdag (95 % BI = −129,0 tot −31,4); p = 0,002), toename in sta-tijd (72,9 min/8-urige werkdag (21,2 tot 124,6); p = 0,007) en een lager cholesterolgehalte (−0,40 mmol/L (−0,79 tot −0,003); p = 0,049). Er waren geen nadelige effecten op het bewegingsapparaat en er waren positieve veranderingen in flow gemedieerde dilatatie en diastole bloeddruk.

De deelnemers vonden het werkstation makkelijk in gebruik en de werkproductiviteit nam niet af bij gebruik ervan. De volgende factoren zijn van invloed op het gebruik: de vormgeving van het werkstation, de sociale omgeving, werktaken en gewoonten.

Discussie

Uit dit onderzoek blijkt dat het gebruik van sta-zit werkplekken haalbaar is als middel om de zittijd te verminderen en om het cardio-metabole risico te verbeteren. Van belang is de verbetering van het cholesterolgehalte en de positieve veranderingen in flow gemedieerde dilatatie en diastole bloeddruk. Het evalueren van langer gebruik van sta-zit werkplekken is wel nodig. Uit de interviews blijkt dat sommige taken niet staand kunnen worden uitgevoerd, dat de sociale omgeving zowel positieve invloed (andere staan dan ga ik ook staan) als negatieve invloed heeft (het is raar als ik sta en boven iedereen uittoorn) en dat mensen gauw terugvallen in hun oude gewoonte en weer meer gaan zitten. Sterke kanten aan het onderzoek zijn het design; objectieve metingen voor cardio-metabole uitkomsten en de combinatie van kwantitatief en kwalitatief onderzoek. Zwakke kanten zijn de zelfrapportage van activiteit, het ontbreken van vervolgmetingen en het feit dat de meerderheid van de deelnemers vrouw, blank en hoogopgeleid is, dus niet representatief voor de algemene bevolking.

Conclusie

Kort gebruik maken van een zit-sta workstation heeft invloed op de zittijd en heeft positieve effecten op cardio-metabole parameters bij gezond kantoorpersoneel.

PEDro score: 5/10

Wat betekent die voor de praktijk (door Léon Gardien)
Verbazingwekkend is dat een interventie op deze korte termijn al zulke duidelijke resultaten laten zien in een belangrijke parameter voor hart- en vaatziekte, het cholesterolgehalte. Bedenk daarbij dat bewegen niet alleen leidt tot een verlaging van het slechte cholesterol LDL (Low Density Lipoproteïnen) maar tevens leidt tot een verhoging van het goede cholesterol HDL (High Density Lipoproteïnen). Hierdoor verbetert de cholesterol ratio en wordt het risico op hart- en vaatziekten verder verlaagd.
Alle reden om medewerkers die veel zitten bewust te maken van de risico’s van sedentair gedrag en met hen te brainstormen over de mogelijkheden om het langdurig zitten te doorbreken. Wanneer medewerkers zelf met oplossingen komen die zij haalbaar achten in de praktijk dan is de kans dat ze dat in de praktijk gaan toepassen het grootst. Het bedrijf kan daarbij faciliteren door het plaatsen van b.v. sta vergadertafels of zit-sta werkplekken. Door dit op deze manier aan te pakken verhoog je ook de acceptatie van bijvoorbeeld het staand werken. De kans dat medewerkers positieve feedback krijgen op het staand werken neemt daardoor ook aanmerkelijk toe en zo kun je gezond werkgedrag behouden.
Aangezien medewerkers snel de neiging hebben om terug te vallen in oude gewoontes is het van belang om de boodschap van het dynamisch werken regelmatig te herhalen.

 

Bron: Graves L E F, C Murphy R, Shepherd SO, Cabot J, Hopkins ND. Evaluation of sit-stand workstations in an office setting: a randomised controlled trial. BMC Public Health. 2015 Nov 19;15(1):1145. doi: 10.1186/s12889-015-2469-8. Gratis beschikbaar